PAHANS Sambut Baik Geran Interim RM1.5 Bilion, Gesa Pelaksanaan Penuh Hak 40% Sabah

Pertubuhan Advokasi Hak Anak Negeri Sabah (PAHANS) menyambut baik pengumuman Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim pada 30 Mei 2026 berhubung peningkatan geran khas interim Sabah daripada RM600 juta kepada RM1.5 bilion sementara menunggu kaedah pelaksanaan hak perlembagaan 40% hasil bersih negeri dimuktamadkan.

PAHANS melihat langkah tersebut sebagai satu perkembangan positif yang menunjukkan kesungguhan Kerajaan Persekutuan untuk meneruskan penyelesaian isu hak kewangan Sabah yang telah lama tertangguh. Namun demikian, PAHANS menegaskan bahawa pembayaran interim tersebut tidak seharusnya dilihat sebagai penyelesaian muktamad kepada hak perlembagaan Sabah yang termaktub sejak penubuhan Malaysia.

Hak 40% hasil bersih negeri Sabah adalah hak yang jelas diperuntukkan di bawah Artikel 112C Perlembagaan Persekutuan dan Seksyen 2(1), Bahagian IV Jadual Kesepuluh Perlembagaan Persekutuan. Hak tersebut merupakan sebahagian daripada kerangka asal Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) yang menjadi asas penubuhan Malaysia.

PAHANS menegaskan bahawa isu ini bukan mengenai tuntutan baharu, sebaliknya berkaitan pelaksanaan hak yang telah lama wujud dalam Perlembagaan. Apa yang sedang diusahakan hari ini adalah bagi memastikan kewajipan perlembagaan yang telah termaktub sejak 1963 dilaksanakan secara penuh, adil dan berterusan.

Menurut pendirian rasmi Kerajaan Negeri Sabah, jumlah yang dianggarkan layak diterima Sabah bagi tahun 2025 sahaja adalah sebanyak RM3.019 bilion berdasarkan dua komponen hasil yang tidak dipertikaikan iaitu kutipan Lembaga Hasil Dalam Negeri (LHDN) dan Jabatan Kastam Diraja Malaysia. Jumlah ini belum mengambil kira komponen hasil lain yang masih dalam rundingan serta isu tunggakan bagi tempoh yang sering dirujuk sebagai “Tahun-Tahun Yang Hilang” dari 1974 hingga 2021.

PAHANS percaya bahawa pelaksanaan penuh hak 40% ini mempunyai kaitan langsung dengan keupayaan Sabah untuk menangani pelbagai cabaran pembangunan yang masih dihadapi rakyat negeri ini. Walaupun kaya dengan sumber asli, Sabah masih mencatat kadar kemiskinan tertinggi di Malaysia dan berdepan jurang pembangunan yang ketara, khususnya di kawasan luar bandar dan pedalaman.

Pelaksanaan hak kewangan yang sewajarnya akan membolehkan Kerajaan Negeri memperkukuh pelaburan dalam pendidikan, kesihatan, infrastruktur asas, bekalan air, elektrik, jaringan jalan raya serta program pembangunan sosioekonomi yang memberi manfaat terus kepada rakyat.

Sehubungan itu, PAHANS mengemukakan beberapa cadangan utama:

1. Kerajaan Persekutuan mempertimbangkan pembayaran segera komponen hasil yang tidak dipertikaikan tanpa menunggu penyelesaian keseluruhan rundingan.

2. Definisi dan skop “hasil bersih Persekutuan dari Sabah” dimuktamadkan dalam tempoh yang jelas dan dikodifikasikan secara formal bagi mengelakkan pertikaian berulang.

3. Satu pelan penyelesaian berperingkat diwujudkan bagi menangani isu tunggakan hak Sabah untuk tempoh 1974 hingga 2021 dengan garis masa dan mekanisme yang jelas.

4. Data hasil yang dikutip dari Sabah didedahkan secara lebih telus bagi meningkatkan keyakinan rakyat terhadap proses rundingan.

5. Wakil pertubuhan anak negeri dan pakar perlembagaan Sabah dilibatkan sebagai pemerhati atau penasihat dalam proses rundingan berkaitan hak 40%.

PAHANS juga ingin memperbetulkan beberapa tanggapan yang sering timbul dalam perbahasan awam. Pembayaran yang dibuat kepada Sabah di bawah Artikel 112C bukanlah pemberian khas atau ihsan Kerajaan Persekutuan, tetapi merupakan pelaksanaan kewajipan perlembagaan yang telah lama wujud. Begitu juga, pelaksanaan hak Sabah tidak boleh dianggap sebagai satu preseden kepada negeri-negeri lain kerana hak tersebut mempunyai asas sejarah dan perundangan yang unik melalui MA63.

PAHANS percaya bahawa penyelesaian isu ini secara adil dan berlandaskan Perlembagaan akan mengukuhkan lagi hubungan antara Sabah dan Persekutuan serta memperkukuh semangat Malaysia yang dibina atas prinsip kesaksamaan, penghormatan dan kepercayaan bersama.

Sebagai salah satu wilayah pengasas Malaysia, Sabah berhak menikmati manfaat yang setimpal daripada kekayaan yang telah lama menyumbang kepada pembangunan negara. Pelaksanaan penuh hak 40% hasil bersih negeri bukan sahaja soal kewangan, tetapi juga soal keadilan perlembagaan, integriti institusi dan penghormatan terhadap semangat asal pembentukan Malaysia.

PAHANS kekal komited untuk bekerjasama secara konstruktif dengan Kerajaan Persekutuan, Kerajaan Negeri Sabah dan semua pihak berkepentingan demi memastikan hak-hak yang dijamin oleh Perlembagaan dapat direalisasikan untuk manfaat generasi masa kini dan akan datang.

Dikeluarkan oleh:

Peter Maurice Lidadun

Pengerusi

Pertubuhan Advokasi Hak Anak Negeri Sabah (PAHANS)